Eerlijk, rauw en prachtig: over innerlijke pijn

Stil verdriet

In oktober ben ik ermee begonnen, met het lezen van de Bijbel in een jaar, niet met een mooi schema, maar immer gerade aus, van kaft tot kaft. Af en toe deel ik wat mij daarin is opgevallen of wat mij persoonlijk heeft geholpen om anders tegen moeilijkheden en uitdagingen aan te kijken. Geen droge theologische verhandelingen en ondoordringbare filosofieën; gewoon zo kun je ’t ook zien.

Dit is de derde editie en ik zal het maar meteen zeggen: deze keer gaat het alleen maar over ellende, over dingen die pijn doen en die je diep vanbinnen zwijgend met je meedraagt. Zwijgend uit schaamte, of omdat jouw pijn door andere mensen niet begrepen wordt, of allebei. De Bijbel staat er vol mee.

Zalf op de zere ziel

Ik kom op dit onderwerp, doordat ik zelf recentelijk een aantal pijnlijke dingen uit het verleden heb bovengehaald. Dit is namelijk wat er gebeurt als je samen met God door zijn Woord gaat spitten; Je komt allerlei pareltjes en smullerijen tegen, maar Hij kan het ook niet laten om samen met jou de weggestopte ellende op te ruimen.

Samen opruimen; dat klinkt misschien gemoedelijk, maar dat is het helemaal niet. Voor mij niet in ieder geval. Als mijn hoofd niet te vol zit en er niet teveel prikkels op me afkomen, vind ik het fijn om met andere mensen te huilen en om ze te troosten, maar mijn eigen pijn onder ogen moeten zien, vooral die diep weggestopte pijn van lang geleden…ik weet niet goed hoe ik moet omschrijven hoe dat voelt.

Gelukkig zijn er in de Bijbel ook remedies verkrijgbaar die helpen tegen die pijn. Ik heb inmiddels de eerste zestig psalmen gelezen en ze spreken me meer aan dan ooit. Zalf op de zere ziel, bereid met passie door iemand die wist waar hij het over had.

Eerlijk, rauw en prachtig.

De Bijbel is mijn lievelingsverzameling boeken. Van sommige dingen in de Bijbel moet ik alleen, heel eerlijk gezegd, wel even goed slikken. Het gaat over heftige wraak, doodsverlangen en zelfs boosheid op God. Ook de psalmen puilen uit van de nogal klinisch omschreven uitingen van angst, boosheid en verdriet, die ik niet altijd kan rijmen met het beeld van een liefdevolle God. Dat bedoel ik met ‘rauw’.

Maar…zo is het ook in het echte leven soms ook. Of niet soms? In hun nood denken en zeggen mensen van alles, zeker in hun eigen binnenkamers. Als ik dat zo teruglees in de Bijbel, al die rauwe pijn en al die ongefilterde woede, dan denk ik: o gelukkig! Het mag dus gewoon! Het is oké dat ik me nu zo voel en ik mag dat ook precies zo tegen God zeggen. Eerlijk, rauw en prachtig.

Jobstijding

Er was iemand in de Bijbel zeer bekend met het fenomeen diepe ellende. Dat was Job. Job kreeg op een dag alleen maar ellende over zich heen. Alles waar hij waarde aan hechtte ging kapot en al zijn kinderen waren op slag dood. Daarna werd hij zelf ook nog eens doodziek en gaf zijn vrouw de moed op.

Zwijg er maar over

Hij had slechts nog een handjevol vrienden om zich heen, die hem kwam opzoeken. Ze zwegen eerst in ontzetting, maar daarna begonnen ze te suggereren dat het wellicht toch aan hemzelf lag. Hoe kom je anders in zulke diepe uitzichtloze ellende te zitten? Ze konden zijn oeverloze geklaag tenslotte niet meer aanhoren en vonden dat hij zijn lot nederig moest aanvaarden uit de hand van God.

Niet klagen, maar dragen en bidden om kracht.

Job merkte dat hij niet op begrip hoefde te rekenen en koos er uiteindelijk voor om dan maar te zwijgen. En misschien was dat nog wel de ergste klap: dat ene moment waarop hij de pijn opsloot in zijn hart en niets meer zei.

Feilbare vrienden

Het klinkt allemaal wel heel depri en niet aanlokkelijk om te lezen. Toch is Job een geweldig boek waar ik veel aan heb gehad.

Het boek is grotendeels opgebouwd uit dialogen van feilbare mensen die vanuit hun eigen emotie en overtuiging spreken. Er staan daardoor waarheden en halve waarheden in. Juist daarom is dit boek zo levensecht. Je moet alles wat er wordt gezegd meerdere keren overdenken om er iets uit te halen waar je verder op kunt mijmeren. Het is net het echte leven.

De Waarheid ligt in het echte leven ook niet voor het oprapen. Je moet ernaar zoeken en als je Hem vindt, blijkt dat Hij al die tijd al aan je deur stond te kloppen. Dit is een cryptische vorm van tale Kanaäns en ik zou niet theologisch gaan doen. Ik zal het daarom nog een keer rechtuit zeggen: Als jij snakt naar geborgenheid en troost dan is God maar één gebed bij je vandaan.

Práát gewoon tegen Hem, want Hij luistert wel. Altijd.

Drie citaten

Ik wil graag drie citaten noemen waar ik veel aan heb gehad. Dat was een moeilijke selectie, want er zijn er natuurlijk veel meer.

De Heer heeft gegeven, de Heer heeft genomen, de naam van de Heer zij geprezen. Job 1:21  

Dit is wat Job zei toen hij alles waar hij zich ooit voor had ingezet was kwijtgeraakt. Terwijl hij deze heldhaftige woorden uitsprak, zat hij evengoed op de grond in het stof om diep te treuren. Er zit daarom zoveel kracht en geloof in deze woorden dat ik mezelf toewens dat ik ze onder alle omstandigheden na zal kunnen zeggen, keihard tegen mijn eigen verstand in. Woorden hebben namelijk kracht, zeker als je ze hardop uitspreekt en je ze hoort met je eigen stem. Moet je maar eens proberen. Het helpt echt om positieve dingen te benoemen, hoe klein en hoe verborgen ook. En er is altijd iets te vinden om te benoemen. Er is altijd hoop.

Vertrouwen op God wordt niet beschaamd. Nooit. Het zal je dubbel worden uitbetaald.

Al het goede aanvaarden we van God, zouden we het kwade dan niet aanvaarden? Job 2:10

Dit zei Job tegen zijn vrouw toen hij doodziek was en zij hem aanraadde om zijn geloof in God dan ook maar los te laten. Begrijpelijk. Ik hoor dit heel vaak om me heen: als God daadwerkelijk bestaat en als het Hem iets kan schelen, waarom laat hij dit dan allemaal gebeuren? Wat Job hierop zegt is het volmaakte antwoord. Je zult eens zien wat God kan doen met jouw pijn als je die aanvaardt. Hij zal de pijn samen met jou dragen en Hij zal het gebruiken om je op te bouwen, niet om je af te breken. Vertrouw op zijn goedheid, want je staat er niet alleen voor, zelfs al lijkt dat wel zo. Je zult er sterker uit komen.

Zijn mijn vrienden soms mijn voorspraak? Nee, in tranen zien mijn ogen op naar God. Job 16:20

Dit is bij mij meteen raak. Als ik me eenzaam voel, durf ik dat niet eens tegen iemand te zeggen, omdat ik me ervoor schaam en omdat ik het niet altijd goed kan uitleggen. Maar wie jij bent hangt niet af van wat de mensen van je vinden. Of je getroost mag worden hangt niet af van hoeveel vrienden je hebt en of iemand je begrijpt. In tranen mag je opzien naar God. Hij luistert altijd.

Onze Redder leeft

Ik weet: mijn Redder leeft, en Hij zal ten slotte hier op aarde ingrijpen. Job 19:25

Wij geloven in een God die je niet letterlijk kunt zien en horen. En wij geloven dat straks in de hemel alles pas echt goed zal zijn. Dat vind ik wel eens moeilijk. Soms is het makkelijker gezegd dan gedaan om je getroost te voelen door iemand die je niet ziet en waarin het overgrote deel van de mensen om je heen niet gelooft. En de hemel lijkt zo ver weg…Toch is het niet waar dat we ons hele leven op aarde moeten afzien als het niet gaat zoals we hadden gehoopt. Want zoals het nu op aarde is, zo zal het niet voor altijd blijven.

In het lot van Job kwam nog tijdens zijn leven op aarde verandering. Hij kreeg het dubbele van wat hij eerder bezat en er kwamen alsnog een heleboel mensen om hem te troosten voor wat hij had verloren. Hij kreeg weer kinderen en maakte daarna zelfs zijn achterachterachterkleinkinderen nog mee.

Maar Job was wel veranderd

Aan het begin van het verhaal ging hij nog elke dag op zijn knieën om vergeving af te smeken voor zijn kinderen voor het geval ze iets verkeerd mochten hebben gedaan. Aan het einde van het verhaal staat dat er niet meer. Job had de donkere kant van het leven leren kennen en hij was niet langer bezorgd, maar genoot voortaan van zijn zegeningen.

Want hij had geleerd dat God in alle omstandigheden nabij is.

Moge de Heer ook een keer brengen in jouw lot en je troosten. Hij is maar één gebed bij je vandaan, ook als dat voor jou op dit moment niet zo voelt.

Like en deel dit op facebook:-)

Wat flamingo’s en autisten met elkaar hebben

Sinds ruim een week hebben we nieuwe achterburen…

Afgelopen zondag ben ik met mijn gezin wezen kijken naar iets ongewoons. Er waren namelijk enkele vreemde vogels neergestreken bij ons in de polder.

Maar…hoezo vreemd? Wat zullen die flamingo’s zelf eigenlijk gedacht hebben toen al die mensen aan de kant hun vervaarlijk uitziende verrekijkers en camera’s op hen stonden te richten? Ik maakte zowel foto’s van de roodroze vogels als van de mensenmassa. Die hoorde in dit landschap immers net zo goed niet thuis.

Mijn zoontje trok aan mijn jas: ‘Mama, ik wil nu bij de andere dieren gaan kijken.’

Wat is eigenlijk ‘normaal’?

Exotische dieren en samendrommende mensen. Mijn zoontje dacht dat we in een dierentuin waren vanwege deze twee elementen die we normaal gesproken niet zien als we door een landschap als dit fietsen. Heel logisch gedacht. Het zette me aan het filosoferen: zou hierin soms de alles verklarende definitie van ‘normaal’ schuil gaan? Zit het abnormale misschien niet in het ding zelf maar in de vraag of het in de omgeving past?

En wat als deze flamingo’s voortaan elk jaar en in steeds grotere getale komen overwinteren op deze plek? Raken ze dan op den duur vreemde vogel af en worden ze dan uiteindelijk alsnog ‘normaal’ gevonden? Ik keek naar de flamingo’s. Ze schoffelden tevreden rond in de blubber en leken zich nu al uitstekend op hun gemak te voelen.

Doe normaal!

Eerlijk gezegd haat ik het woord ‘normaal’. Het is lelijk en nietszeggend en verwijst alleen maar naar zichzelf en verder nergens naar. Toch wordt het heel vaak gebruikt, al was het maar in het belerende ‘Doe normaal’. 

Als iemand dat zegt reageer ik meestal maar niet. En anders zeg ik: ‘ Dat is goed. Doe eens voor?’ Stiekem hoop ik dan dat ze dat echt gaan doen. Kan ik ook eens lachen.

De ethiek van het normaal doen

Ik heb het opgezocht in mijn lievelingshandleiding van het leven. Ik typte het woord ‘normaal’ in op mijn app van het NBG en wat blijkt? Het woord ‘normaal’ wordt in de Bijbel slechts drie keer gevonden en wel in Marcus 7:35, in Leviticus 15:25 en in Makkabeeën 3:19. En lees het maar na: in geen van die passages bevat de dringende aanbeveling om je toch vooral aan te passen aan de ‘norm’, wat die ook moge wezen.

Sterker nog: In 2 Samuel 6 wordt omschreven hoe koning David publiekelijk danst en springt voor de Heer, halfnaakt, maar gelukkig nog wel met een lap om zijn middel. Dat moet best een apart gezicht zijn geweest, zeker voor iemand van stand. Zijn vrouw Michal vertelt hem minachtend hoe bespottelijk ze zijn gedrag vindt, maar de Heer straft haar daarvoor. Het lijkt er dus sterk op dat ook onze Heer allergisch is voor het kwetsen van de onbaatzuchtige spontaniteit van mensen door ze te verwijten dat ze niet ‘normaal’ doen.

Gelukkig maar, want je wilt  toch ook niet constant moeten leven als een kameleon die levend opgevreten wordt, zodra hij niet meer naadloos mee kleurt met zijn omgeving?

Kameleons zijn trouwens schitterende beesten, net als flamingo’s. 

Iedereen is bijzonder

Mensen zijn of doen niet normaal of abnormaal. Daarvoor zijn ze te complex. Ze lijken op elkaar en ze zijn toch allemaal verschillend. Dat geldt voor mensen met autisme, maar ook voor alle andere mensen. Ik stel daarom voor om het woord ‘normaal’ als predicaat voor menselijke karaktertrekken of voor menselijk gedrag af te schaffen.

Anders zijn

Het tegenovergestelde van hetzelfde is anders. ‘Anders’ is een niet stigmatiserend woord om aan te geven dat iets je opvalt. Er zit verschil tussen jou en mij: we zijn allebei anders. Laten we dat woord voortaan gebruiken als we willen aangeven dat iets verschillend is van hetgeen we verwachten: ‘anders’

Anders zijn in een groep kan betekenen dat het moeilijker is om je aan te passen, omdat de omgeving niet op jouw behoeftes is ingericht, maar wel op die van de meerderheid. Anders zijn kan ook betekenen dat je minder makkelijk aansluiting vindt, omdat het voor jou en die andere mensen over en weer meer moeite kost om elkaar te kunnen peilen.

Iedereen voelt zich wel eens anders, maar mensen met autisme veel vaker. Ik sprak laatst een vader van een tienerzoon met autisme. Hij vertelde dat er volgens hem prima te leven is met autisme, maar dat het missen van sociale aansluiting door zijn zoon hem toch steeds weer aan het hart gaat.

Wat flamingo’s en autisten met elkaar gemeen hebben.

  • Flamingo’s zijn niet abnormaal wanneer ze ergens in een koude sloot rondlopen, in plaats van in een dierentuin.
  • Mensen zijn niet abnormaal zodra ze uit hun natuurlijke comfortzone stappen.
  • Autisme is niet abnormaal, het is geen afwijking en het is geen ziekte. Het is een andere informatieverwerking dan de meeste mensen hebben en soms merken andere mensen daar iets van.
  • Mensen die anders zijn, voelen zich meer op hun gemak, functioneren beter en voelen zich minder uitheems wanneer ze zich erkend, gewaardeerd en welkom mogen weten.

Probeer elkaar en jezelf eens te zien als kleurrijke en welkome variaties, zoals prachtige flamingo’s in een grijze polderplas. Dan kunnen we straks allemaal op ons gemak foerageren voor de telelens van onze medemens zonder onszelf steeds af te vragen of we niet te anders zijn.

Tip: schrijf je in op deze website en je krijgt voortaan automatisch bericht als ik weer iets nieuws heb geplaatst.

Delen, liken en reageren worden zeer gewaardeerd! Je kunt me ook een persoonlijk mailtje sturen als je niet wilt dat iedereen je reactie kan lezen.

Like en deel dit op facebook:-)

Overprikkeling…?

Een kindervoet op een bos cactussen

In  autistisch vakjargon is overprikkeling een vanzelfsprekend begrip, maar eigenlijk is het maar een gek woord. Als ik mijn ogen sluit, denk ik aan blote voeten en een cactus. En als ik het intyp op de computer, verschijnt er meteen een rood bibberlijntje in mijn scherm.

Toch bestaat het echt. En het komt nog best vaak voor ook.

Wat is het?

Een prikkel is informatie die binnenkomt via onze zintuigen, via onze gedachten of via processen in ons eigen lichaam. Overprikkeling ontstaat wanneer er meer prikkels binnenkomen dan de hersenen kunnen verwerken. Het brein raakt daardoor overbelast.

Bij mensen met autisme komt overprikkeling vrij vaak voor. Andere mensen sluiten irrelevante informatie min of meer automatisch uit, maar bij autistische mensen werkt dat filter niet goed. Alle prikkels komen binnen en worden ook nog eens verwerkt op een manier die meer tijd en moeite kost dan bij andere mensen. Autistische hersenen raken daardoor eerder overbelast.

Overprikkeling  geeft een akelig onmachtig rotgevoel. Het is voor iedereen weer anders, maar voor mij is het alsof mijn hoofd vol zit met ontsnapte vogels. Ik voel me duizelig en zwaar en zit vol met stress. Nadenken gaat moeizaam en gedachtes herhalen zich steeds, alsof er een lus in mijn hersenen zit die steeds vast draait. Ik heb het gevoel dat er niets meer bij kan. Tegelijkertijd lijkt alles juist nog veel harder binnen te komen dan anders.

De energiezuinige modus

Als de batterij van mijn telefoon bijna leeg is, krijg ik een melding: uw toestel schakelt nu over op de energiezuinige modus. Mijn scherm wordt donker en minder belangrijke applicaties worden inactief. Dat lijkt wel een beetje op hoe het bij mij soms gaat als ik overprikkeld raak.

Over het algemeen vallen mijn sociale apps het eerst weg, zoals mensen aankijken en er de juiste bek bij trekken. Ook merk ik dat er dingen minder goed gaan. Ik neem bijvoorbeeld veel vaker verkeerde afslagen onderweg, omdat de informatie van de bewegwijzering en de gps niet meer goed tot me doordringt en ik nog maar weinig herken. Ook vergeet ik van alles. Ik haal de kinderen te laat van school, vergeet iemands verjaardag en laat heel gastvrij de sleutels de hele nacht in de auto liggen…

Nogmaals, het is voor iedereen weer anders. Er zijn mensen met autisme die weinig last hebben van overprikkeling en er zijn er die zich er ernstig door beperkt voelen. Ik zit denk ik ergens links van het midden op die schaal, aan de wat mildere kant. En dat vind ik al pittig genoeg.

Eigenlijk lijk je bij overprikkeling meer autistisch dan anders. Ik denk dat dit komt doordat je dan je handen al vol hebt aan al die rondvliegende prikkels, waardoor het gewoon teveel moeite kost om je ook nog eens bezig te houden met het compenseren en camoufleren van je autisme. Zo ervaar ik dat.

De emmer loopt over

Als het niet lukt om te ontladen, kunnen de stoppen bij iemand doorslaan. Alles in iemand is er dan op gericht om de prikkelstroom ONMIDDELLIJK te stoppen. Dat kan eruit zien als een heftige driftbui, maar het kan ook zijn dat iemand vooral weg wil vluchten uit de situatie of dat iemand verstijft en niet meer in staat is om te reageren. Er kan een huilbui volgen en soms is iemand daarna helemaal op…en kapot van schaamte.

Kinderen hebben vaker dit soort reacties, maar het kan volwassen mensen ook gebeuren. Je kunt gelukkig leren om ontploffingen beter te zien aankomen, zodat je ze voor kunt zijn en in mildere banen kunt leiden. Sommige mensen gaan even naar buiten. Anderen gaan sporten of muziek maken of schrijven alles van zich af. Keihard in een kussen slaan kan helpen, maar oud karton plat stampen is ook een goed idee. Kan het daarna mooi meteen de papiercontainer in.

Het kan op zo’n heel moeilijk moment helpen om gewoon te zeggen wat je dwars zit, als dat lukt. Maar dan moet je wel heel zeker weten dat die ander daar op dat moment begrip voor heeft, want anders…KNAL!

Het kan iedereen overkomen

Overprikkeling is niet alleen maar typisch iets voor mensen met autisme.

Iederéén heeft zijn eigen grenzen in wat hij of zij aankan. En iedereen is hierin ook wel eens wat kwetsbaarder dan anders. Denk aan een paar nachten overslaan, stress thuis of op het werk, ziekte…etc.

Ieder mens heeft weleens teveel gehad, maar voor sommige mensen is het voorkomen van overprikkeling iets waar ze dagelijks mee bezig zijn. Dat kan gelden voor iemand met autisme, maar bijvoorbeeld ook voor mensen met hersenletsel of ADHD. Ook mensen die gewoon gevoeliger zijn dan andere mensen kunnen moeite hebben om een levensstijl te vinden die hen past.

Ik denk niet dat overprikkeling 100% te voorkomen is, want je hebt nu eenmaal niet op alle omstandigheden invloed. Maar je kunt er wel paal en perk aan stellen door te zorgen voor voldoende gelegenheid om op te laden. Zelf vind ik dat nog een hele kunst, want dat betekent dat je vooruit moet denken en pauzes moet inplannen. Soms vind ik het moeilijk om te verantwoorden dat ik rust nodig heb, naar mezelf en naar anderen toe. Dan trap ik pas op de rem als het eigenlijk al te laat is. Dat is natuurlijk niet de schuld van een ander. Dat doe ik mezelf aan.

Over je top

Ik werd onlangs wakker geschud door een reactie van iemand op een vorig blogartikel van mij (en ik ga lekker niet zeggen welke):

Dit is echt over de top! Al die zijwegen en beeldspraak: pure in woorden gegoten overprikkeling. Too much, too much! En er dan nog geestig over proberen te doen ook. Je hebt autisme: doe eens lief voor jezelf!

De waarheid kan hard aankomen. Ik heb erom gehuild.

Maar eigenlijk had die persoon gewoon gelijk. Ik was echt behoorlijk overprikkeld toen ik dat blogartikel schreef. En het is inderdaad niet gezond om de buitenwereld daar een comfortabel gevoel over te willen geven. Je mag best toegeven dat het gewoon even minder goed met je gaat. Je hoeft niet over je top te gaan.

Overprikkeling als waarschuwing

Overprikkeling kun je denk ik maar het beste zien als gratis stressthermometer met alarm. Als dat afgaat zegt het: ‘Too much, too much, wees lief voor jezelf!’

Het is niet erg als het alarm afgaat, want overprikkeling is weliswaar vervelend, maar het gaat ook wel weer over. Als je af en toe een beetje overprikkeld durft te raken, kun je leren om je grenzen te verleggen.

WEL erg is het, als je jouw interne stressthermometer structureel negeert omdat je denkt dat je alleen dan waardevol bent, want dan pleeg je roofbouw en wordt de overprikkeling erger. Dit klinkt misschien belerend, maar ik zeg het dan ook net zo goed tegen mezelf.

Eerlijk is eerlijk…

Ik vind het nog steeds moeilijk om hier goed mee om te gaan.

Maar gelukkig weet ik ook dat ik het niet helemaal zelf hoef te doen. Er is Iemand die mijn last samen met mij wil dragen en die me wil afhelpen van alle onnodige ballast.

Jezus zegt:

‘Kom naar mij, jullie die vermoeid zijn en onder lasten gebukt gaan, dan zal ik jullie rust geven. Neem mijn juk op je en leer van mij, want ik ben zachtmoedig en nederig van hart. Dan zullen jullie werkelijk rust vinden, want mijn juk is zacht en mijn last is licht.’ Matteüs 11:28-29 NBV

Like en deel dit op facebook:-)