Muziek en autisme

In coronatijd hebben mijn pianiste en ik samen een aantal verrassingsconcerten gegeven bij kwetsbare ( lees: oudere) mensen in de achtertuin. Dat ging ongeveer zo: bloempotten opzij, digitale piano op de tuintafel, verlengsnoer eraan, wasknijpers paraat tegen het wegwaaien van de bladmuziek…en spelen maar! De vogeltjes zongen spontaan met ons mee, de mensen keken onuitsprekelijk gelukkig en de (klein)kinderen dansten op het terras.

En wij dachten: zo is muziek nou bedoeld!

Muziek als springplank

Maar muziek is meer dan alleen maar mooi en leuk. De laatste jaren ontdekken wetenschappers steeds meer over de invloed van muziek op ons brein. Wist je dat muziek een enorme – en lang onderschatte – impact heeft op de algehele ontwikkeling van kinderen en volwassenen?

Muziek is eigenlijk een soort springplank voor onze ontwikkeling!

Kijk maar eens naar dit filmpje, waarop in vijf minuten beeldend wordt uitgelegd wat muziek doet in ons hoofd:

De laatste jaren gaan er daarom stemmen op om muziekonderwijs meer toegankelijk te maken en om het aan te bieden als vast onderdeel van het lesprogramma op basisscholen. Ook in verzorgingstehuizen en voor mensen met een beperking wordt steeds meer gebruik gemaakt van muziek.

Muziek en autisme

Muziek luisteren en vooral muziek maken heeft volgens onderzoekers dus grote voordelen voor je brein, vooral als je hersenen nog volop in ontwikkeling zijn. Het traint o.a. de auditieve, creatieve, motorische, taalvaardige, wiskundige en sociale vaardigheden van een kind, maar ook van volwassenen.

Dat maakt muziek tot een ware powertool voor de ontwikkeling van mensen met autisme. Voor kinderen en jongeren met autisme bestaat er zelfs een speciale stichting die muziektherapie gebruikt als middel om beter met autisme te leren omgaan; Stichting Papageno. Via deze link kun je er meer over lezen.

Er zijn nog meer voordelen aan de combi muziek en autisme:

  • De muziekles kan een ideale en veilige plek zijn om mensen met autisme te coachen. Mijn eigen muzikale ontwikkeling was één groot coachingsproject, ook al wist ik toen nog niet eens dat ik autisme had!
  • Muziek maken is leuk en boeiend. Daarbij is het een enorme opsteker voor het zelfvertrouwen als je met een paar toontjes al iets moois kunt spelen. Zeker als je merkt dat je op den duur steeds een beetje meer kunt.
  • Muziekles en leren samenspelen heeft in de moeilijkste periodes van mijn leven bijna alles betekend voor mijn eigenwaarde en zelfvertrouwen. Als kind en jongvolwassene heeft het me geholpen om anders tegen problemen aan te kijken en om creatief te zoeken naar manieren om dingen tóch voor elkaar te krijgen.
  • Tijdens de muziekles kun je leren voelen hoe je lichaam en je hoofd zich ontspannen. Deze dingen hoor je namelijk direct terug in hoe je speelt en vooral in de klank die je maakt. Als je gestrest bent of je spant je spieren teveel aan, kun je de muziek niet relaxed laten klinken, zelfs een slaapliedje niet. De ziel is er dan uit, je aandacht is er niet bij.
  • In muzikaal gezelschap voel ik me niet langer anders. Dat komt denk ik doordat in kunst, en dus ook in muziek, eigenheid juist een grote pré is.
  • Muziekles en samenspel zijn een veilige manier om sociale vaardigheden te oefenen, juist omdat de focus daar niet op ligt.
  • Last but not least, kan muziek een perfecte en laagdrempelige uitlaatklep zijn voor mensen met autisme, juist omdat je er geen woorden voor nodig hebt. Je kunt ermee zeggen en voelen wat je met woorden niet kunt vatten.

Muziek is voor iedereen

Sommige mensen denken dat muziek maken iets verhevens is, iets wat is voorbehouden aan een groepje getalenteerde en begaafde mensen. Maar ik geloof daar niet in.

Muziek is een universele taal die alle mensen verstaan. Je komt muziek daarom over de hele wereld tegen, overal waar mensen zijn. Zelfs dove mensen zijn muzikaal. Dat merkte ik toen ik een keer een gebarentolk muziek zag uitbeelden met de bezieling, het ritmegevoel en de intensiteit die bij muziek hoort, ook al is het dan zonder geluid. Er bestaan natuurlijk wel verschillen in aanleg, in gevoeligheid voor muziek en ook in muzikale smaak, maar echt amuzikale mensen zijn zeer zeer zeer zeldzaam. Dat zijn mensen die echt helemaal nooit geraakt worden door muziek, op geen enkele manier. Ik ben nog nooit zo iemand tegengekomen.

Muziek is dus voor iedereen, maar wat ik echt heel bijzonder vind aan muziek, is dat het ook voor mensen is die je op een andere manier niet of nauwelijks kunt bereiken. Mensen met vergevorderde dementie, kunnen bijvoorbeeld vaak nog wel bereikt worden met muziek.

Singing in the brain

Muziek helpt mensen met autisme dingen voor elkaar te krijgen waarvan je normaal gesproken zou verwachten dat het heel moeilijk voor ze is. Er zijn kinderen met autisme die niet goed kunnen spreken, maar die zich wel kunnen uitdrukken met muziek. Sommige mensen met autisme die het heel erg lastig vinden om meer complexe emoties te herkennen, kunnen wel helemaal opgaan in de emotie van de muziek en hun eigen gevoel erin leggen. Er zijn mensen met autisme die vrij monotoon praten en weinig voelen bij de stembuigingen van een ander, maar die dat wel kunnen bij een melodie. En zo kan ik wel een tijdje doorgaan. Erik Scherder besteedt hier speciaal aandacht aan in zijn boek ‘Singing in the brain.’  

Het lijkt wel alsof muziek sommige ‘beperkingen’ van autisme min of meer opheft.

Wat is muziek dan eigenlijk voor iets?

Muziek is gewoon geluid. Meer specifiek is het ritme en toon. Nog meer specifiek is het geluid, bestaande uit ritme en toon, dat op een bepaalde manier geordend is waardoor wij het oppikken als muziek. We hebben in de westerse muziek, kort door de bocht, steeds de keuze uit een reeks van zeven verschillende tonen. De onderlinge afstand tussen die tonen veroorzaakt spanning, die in het verloop van de muziek wel of niet wordt opgelost. Die oplossing veroorzaakt het genot dat ons brein eraan beleeft. Veel meer dan dat is muziek eigenlijk niet! Daarom zeg ik wel eens: als je drie tonen kunt spelen, kun je al behoorlijk wat muziek maken.

Voor mij is het een groot mysterie dat muziek ons zo diep kan raken met zoiets simpels. Dat moet wel zijn bedacht door onze Schepper!

Klankduiken

Een boek dat mij bijzonder inspireert en dat aansluit bij de manier waarop ik zelf les heb gehad is het boek ‘Klankduiken’ van Robijn Tilanus. De ondertitel luidt: moeiteloos musiceren voor iedereen in dertig seconden per dag’ (Maar meer mag gelukkig ook van Robijn). De titel alleen al onderstreept voor mij waar muziek over gaat. Muziek mag gecompliceerd zijn, maar dat hoeft niet. Het gaat om het oproepen van spanning en ontspanning, om bezieling, al is het maar in één toon.

Muziek is iets intermenselijks, want het verbindt mensen zonder dat er woorden voor nodig zijn. En muziek is tegelijkertijd bovenmenselijk omdat het boven mensen uitstijgt en mensen boven zichzelf laat uitstijgen.

Like en deel dit op facebook:-)

4 antwoorden op “Muziek en autisme”

  1. Ik ben gestopt met muziek maken. Ik was beneden gemiddeld. Ik kan wel genieten van muziek. Nog niet zo lang geleden leerde ik dat muziek helpt om piekeren te stoppen. En ook om overprikkeling een halt toe te zeggen, helpt het om muziek te luisteren.

    1. Hoi Aritha. Wat jammer dat je gestopt bent, want het gaat niet om hoe goed je bent, maar om of je van muziek kunt genieten. Maar misschien hou jij meer van muziek luisteren. Dat kan natuurlijk ook! Dankjewel voor je reactie.

  2. Bianca wat een knappe website en wat een mooie, rijke pen heb je toch. Mag ik enkele kanttekeningen plaatsen bij dit artikel over muziek en autisme ? Muziek is in beginsel een emotieversterker, waarbij men toch voorzichtig moet zijn zijn welke emoties er versterkt worden. Vb. een droevige scène op TV heeft bijna geen effect als je het geluid afzet… Muziek zie ik in die zin als het wijntje ’s avonds – het kan ontspannen en bijdragen aan levenskwaliteit maar met alcohol moet je opletten.

    De stijlvorm is totaal uit de mode maar moraliserende sprookjes bieden vaak antwoorden: Roodkapje (pas op voor de wolf), Blauwbaard (pas op voor de verkrachter), Hans en Grietje (pas op voor de heks) en zo ook de Rattenvanger van Hamelen (pas op voor de muziek). En als muziek voorkomt in sprookjes en sagen, dan loopt het altijd slecht af: de Lorelei, de Sirenen, de Rattenvanger van Hamelen, Heer Halewijn.

    Ik ben professioneel gevormd muzikant (Master) en vind je tekst hierboven knap geschreven maar vrij naïef. Net zoals ons wijntje ’s avonds is muziek een roesmiddel en moeten we goed opletten voor het stemmetje dat zegt “nog een volgende glas”. We moeten de wijn niet verheerlijken en er niet te ver in gaan. En zo geldt het ook voor de muziek.

    Muziek is voor mij de Kunst der Kunsten, geen enkele andere kunstvorm kan dergelijke directe en allesoverheersende impact hebben. Maar muziek is veel meer dan het wat positief-naïeve beeld dat je hierboven schetst.

    Hoeveel bekende muzikanten raken aan de drugs, krijgen psychologische issues na verloop van jaren, zelfmoord, of worden zelfs vermoord (John Lennon, Marvin Gaye) ? De door muziek opgezweepte Afrikaanse stam die de naburige stam uitmoordt ? De Chinese keizer die een muziekverbod uitvaardigt in heel het rijk ? 4.000 castraties per jaar in het 18de-eeuwse Italië, uit pure extase om die engelachtige jongensstem te behouden ?

    Bent u nog piano-liefhebber wanneer uw buur beslist om zijn piano tegen uw gemeenschappelijke muur te zetten ? Ik dacht het niet.

    Of neem nu de Beatles-muziek: jonge mensen raakten in extase, de burgerij was bijzonder geïrriteerd, de kerk zag er de duivel in, babyboomers pinken in 2021 een traan van heimwee weg, John Lennon werd vermoord uit totale afkeer. Totaal verschillende gevolgen, waarbij telkens de basisemotie (soms extreem) wordt versterkt.

    Het is een mooi streven om een positieve basisemotie te willen versterken (bij uw kinderen), maar zo vrijblijvend is het (helaas) niet.

    Sorry hoor ik schets nogal een negatief beeld maar wil toch ook dit tegengeluid laten horen. Muziek heeft zeker een plaats en kan echt helpen, zeker naar jongeren toe, maar niet zonder deze kanttekeningen. Ik wil het je niet toewensen dat je kinderen professioneel muzikant worden. Ik moet dit bericht wel anoniem ondertekenen en wil je nogmaals feliciteren met je knappe site, de mooie teksten en het positief geluid. Met warme groeten

    1. Beste K.

      Bedankt voor je warme complimenten en kanttekeningen. Veel goede dingen kunnen helaas ook schadelijke uitkomsten hebben, wanneer verkeerd gebruikt. Met muziek is dat helaas niet anders; goed om bij stil te staan!

Geef een antwoord

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *